Gewelfde plafonds: eerbetoon aan een groots verleden met modern design

14 september 2020

De oorsprong van gewelfde plafonds ligt eeuwen geleden in basilieken en kathedralen. Daarom worden ze soms ook wel kathedraalplafonds genoemd.

Mono Acoustic, museum 2012

Astrup Fearnley Museum, Oslo - Tongewelf

De architectonische impact van een gewelfd plafond op het interieurdesign en het comfort in een ruimte dient niet onderschat te worden. Door het ontwerp wordt de illusie van ruimte, openheid en grootsheid gecreëerd en is een betere luchtcirculatie mogelijk voor meer comfort in de binnenruimte. Het was daarmee al een vroege vorm van klimaatbeheersing.

Tegenwoordig vinden we gewelfde plafonds terug in het interieurontwerp van talloze ruimtes, van woonhuizen tot commerciële, medische en zelfs retaillocaties.

Lees meer over gewelfde plafonds en de voordelen ervan voor jouw ontwerp.  

Soorten gewelfde plafonds

Er zijn verschillende soorten gewelfde plafonds die je kunt toepassen in moderne commerciële en residentiële ontwerpen. Onder gewelfde plafonds verstaan we per definitie een boogvormig plafond. Maar in de praktijk kan elk verlaagd plafond, zelfs zonder boog, als zodanig worden gedefinieerd. Er zijn een paar basisvarianten van gewelfde plafonds waaruit je kunt kiezen als je overweegt ze toe te voegen aan een ruimte of een vlak plafond te transformeren. Moderne gewelfde plafonds zijn gemaakt met een hyperbolische paraboloïde. Dit is een oppervlak met zowel holle als bolle vormen op verschillende assen. Hieronder geven we meer informatie over diverse soorten gewelfde plafonds.

 

  • Gedeeltelijk gewelfd plafond: bij dit plafondontwerp combineer je een regulier plafond in een deel van de ruimte met een gewelfd plafond in een ander deel. Als beperkingen een volledig gewelfd plafond in de weg staan, kun je een visueel aantrekkelijk gewelfd plafond toevoegen door het in de helft van de ruimte of een deel ervan op te nemen. Dit is ideaal voor gebouwen met twee verdiepingen, omdat je een soort overgang kunt creëren waarbij de ene verdieping verbinding maakt met de lager gelegen etage.  
  • Tongewelf: dit type gewelfd plafond, ook wel wagengewelf of tunnelgewelf genoemd, wekt de illusie van de gebogen vorm van een huifkar. Het is meestal een cirkelvormige curve die een halve cilinder vormt. Het wordt gevormd door het doortrekken van een paar curven of een enkele curve. Dit wordt gezien als de meest eenvoudige vorm van een gewelfd plafond.
  • Dubbel gewelfd plafond: ook wel bekend als een dubbel tongewelf, liesgewelf of geleed gewelf, is een type dat ontstaat door het kruisen van de rechte hoeken van twee tongewelven. Je kunt bogen hebben die afgerond of spits zijn bij een dubbel gewelf. Dit wordt vaak gezien als een budgetvriendelijke optie, omdat de arbeids- en materiaalkosten lager zijn.
  • Gotisch gewelfd plafond: dit type gewelf wordt officieel een geribbeld of ribgewelf genoemd. Het is een architectonisch ontwerpkenmerk dat een grote ruimte overspant zoals zichtbaar is in een kerkschip. Er zijn variaties bekend uit de Byzantijnse, Romeinse, Islamitische, Romaanse en vooral Gotische architectuur, vandaar de naam. Een gotisch gewelfd plafond wordt gevormd door het creëren van een raamwerk van diagonale of gekruiste boogribben. Door deze ontwerptruc konden gotische kathedralen worden voorzien van grote ramen met dunne, hoge muren.

Voordelen van gewelfde plafondontwerpen

Met een eeuwenoude historie van toepassingen in vele beroemde historische gebouwen, is het niet zo vreemd dat gewelfde plafonds nog steeds intensief worden toegepast om de meest elegante en luxueuze moderne ruimtes te creëren. Dit heeft onder andere te maken met onderstaande voordelen.

 

  • De ruimtelijke illusie: we streven allemaal naar meer ruimte, dat is de menselijke natuur. Gelukkig kun je door het toepassen van gewelfde plafonds in je winkel of restaurant de illusie van ruimte of grootsheid creëren. Het zorgt ervoor dat de ruimte luchtig en licht aanvoelt, zonder dat er ook maar een vierkante centimeter ruimte bij komt. Gewelfde plafonds zijn ideaal voor een kleine ruimte die "larger than life" moet lijken, maar qua oppervlakte tekort komt. Een hoog plafond geeft je gasten of winkelend publiek het gevoel dat ze alle ruimte van de wereld hebben.
  • Natuurlijke lichtinval: gewelfde plafonds bieden meer ruimte voor ramen, die zorgen voor meer lichtinval. Dit betekent dat je minder afhankelijk bent van kunstlicht in de winkel of het restaurant. Natuurlijk moet je nog steeds rekening houden met het lichtontwerp voor de donkere en bewolkte momenten. Op heldere, zonnige dagen profiteer je echter van de natuurlijke lichtinval, wat het mooiste licht is! Een gewelfd plafond biedt ook de mogelijkheid om lichtkoepels of dakramen te plaatsen, waardoor er nog meer natuurlijk licht in de ruimte kan stromen.
  • Neemt benauwdheid weg: een van de nadelen van een drukke winkelruimte of restaurant is dat het er benauwd en warm kan aanvoelen, vooral in de zomer bij hoge buitentemperaturen en als de airconditioning moeite heeft om het koel te houden. Gelukkig laten gewelfde plafonds de warmte in de lucht opstijgen, waardoor er voor de aanwezigen een luchtig gevoel ontstaat en de ruimte koeler en minder benauwd aanvoelt. In het algemeen is het gewoon prettig als al die warme lucht opstijgt en niet blijft hangen.
  • Architectonisch belang en fraaie designelementen: hoewel er niets mis is met een eenvoudig plafond zonder esthetische ambities, is een extra architectonisch accent met een verbluffend plafondontwerp een geweldige manier om spanning, sfeer en uitstraling aan een ruimte te geven. Je kunt een onopvallend, saai vertrek direct omtoveren in een opmerkelijke ruimte met het juiste type gewelfd plafond.  

 

Het isoleren van een gewelfd plafond

Het feit dat je in een ontwerp gewelfde plafonds wilt opnemen, betekent nog niet dat je niet hoeft na te denken over de isolatie van zo’n plafond. Isolatie is namelijk uiterst belangrijk om de ruimte tussen het plafond en het dak te beschermen tegen schimmelvorming en om ongekoelde of onverwarmde lucht buiten de gekoelde of verwarmde ruimte te houden. Een van de opvallende nadelen van gewelfde plafonds is dat ze goede isolatie en verwarming nodig hebben. Hoewel het een voordeel kan zijn dat de ruimte koel blijft door de opstijgende warmte, kan het om diezelfde reden moeilijk zijn om een ruimte met gewelfde plafonds warm en behaaglijk te houden bij ijzig winterweer.

Gelukkig zorgt het aanbrengen van de juiste soort isolatiemateriaal ervoor dat de ruimte goed wordt afgedicht en aangenaam blijft, welk weer het ook is.    

Hoe zit het met de akoestiek?

Naast problemen met de temperatuurregeling in de winter, is een andere veel voorkomende klacht over mooie gewelfde plafonds dat ze de neiging hebben geluid te weerkaatsen en te versterken in de ruimte. Dit is vooral een probleem in openbare gelegenheden waar veel gesprekken worden gevoerd, zoals in restaurants. Daarom is het belangrijk om bij gewelfde plafonds potentiële akoestische problemen tegen te gaan door het gebruik van een geluidsabsorberend akoestisch plafond. 

Indrukwekkende gewelven met geluidsabsorberende materialen

Indrukwekkende, uniforme gewelven werden gecreëerd in deze monumentale Poolse kerk met behulp van Rockfon Mono Acoustic. Deze akoestische oplossing met geluidsabsorberende plafondpanelen van steenwol zorgt voor een optimale geluidsatmosfeer.  

Kerk van B.F. Stefan Wincenty Frelichowski – Toruń, Polen

Roman Catholic Parish Church pw. Bl. Frelichowski,Poland,Torun,800 m2,ProSystem Krzysztof Dziewulski,Bartosz Makowski,ROCKFON® Mono® Acoustic,1200x900,White

Een inspirerende renovatie met prachtig gewelfd plafondontwerp

Om La Comédie-Française optimaal gebruik te laten maken van hun nieuwe onderkomen – zowel technisch als akoestisch – werd Rockfon Mono Acoustic geïnstalleerd in de koepel tussen de metalen structuur, waarbij het originele gewelfde plafondontwerp volledig behouden bleef. 

La Comédie-Française – Parijs, Frankrijk

Comedie Francaise, Mono Flecto, leisure cafe

Een vlak plafond transformeren in een gewelfd plafond

Zelfs bij de renovatie van een bestaand gebouw dat nog geen gewelfde plafonds heeft, kun je ze in het ontwerp opnemen doordat vlakke plafonds getranformeerd kunnen worden tot gewelfde plafonds. In feite is het een geweldige manier om een kleine, donkere ruimte te openen zonder er daadwerkelijk vierkante meters aan toe te voegen. Dat kan dus een passend voorstel zijn voor bedrijfseigenaren met een beperkt budget. Om te bepalen of een gewelf plafond mogelijk is in de betreffende ruimte, bekijk je eerst onderstaande elementen van de zolder.

  • Dakkaders: kijk of de zolder spanten heeft of ingekaderd is. Ingekaderde zolders laten wat ruimte over om mee aan de slag te gaan, terwijl spanten moeilijk te openen kunnen zijn.
  • Elektrische leidingen: vaak moeten elektrische leidingen verplaatst worden om een gewelfde plafond mogelijk te maken.

Een gewelfd plafond in je volgende ontwerp?

Gewelfde plafonds zijn luchtig, groots en optisch heel spannend. Ze geven een gewone ruimte spanning en sfeer. Daarom raden wij aan om dit in je volgende ontwerp voor een winkel of restaurant als optie te overwegen. Door een gewelfd of kathedraalplafond te integreren in je complete ontwerp, kun je spelen met de sfeer van de ruimte, het algemene gevoel van de ruimte verbeteren en een paar eeuwenoude ontwerptrucs toepassen om een klassiek mooi interieur te creëren.